Het pilootproject Power Up in Eeklo, Oost-Vlaanderen, heeft als doel om kwetsbare gezinnen levenslang toegang te geven tot groene en betaalbare energie. Fien Vanderbeke (Stad Eeklo) en Jan De Pauw (Ecopower) leggen uit hoe dit innovatieve en tegelijk eenvoudige idee wordt uitgevoerd, en hoe andere gemeenten het gemakkelijk kunnen overnemen. Hun boodschap is krachtig: “Als lokale overheden hun democratische macht gebruiken, is oneindig veel mogelijk.”
Van tijdelijke steun naar structurele verandering
In 2022 deelde de federale overheid eenmalige verwarmingspremies uit om de hoge energiekosten te verlichten. Jan De Pauw merkt echter op dat zulke premies slechts tijdelijke verlichting bieden. Hij stelt dat een investering van die middelen in lokale energiecoöperaties een fundamenteel ander resultaat zou opleveren.
Eeklo en Ecopower testen dit idee door groene stroom beschikbaar te maken voor de meest kwetsbare gezinnen. Dankzij een lange traditie in windenergie en samenwerking met burgercoöperaties zoals Ecopower en Volterra, kunnen inwoners van Eeklo kiezen voor lokale, groene burgerstroom. In 2022 bespaarden gezinnen die hiervan gebruikmaakten gemiddeld €800 ten opzichte van commerciële leveranciers.
De drempel: de initiële investering
Om lid te worden van een burgercoöperatie is een eenmalige investering van €250 nodig. Voor kwetsbare gezinnen is dit vaak onhaalbaar. Daarom ontstond het idee voor Power Up: de stad financiert deze investering vooruit voor de meest kwetsbaren.
Het pilootproject wil 20 gezinnen vóór de zomer betrekken, met een uitbreiding naar 100 gezinnen. De investering wordt over vijf jaar terugbetaald via de besparing op de energiefactuur. Daarna zijn de gezinnen volwaardige aandeelhouders. De terugbetaalde fondsen worden opnieuw geïnvesteerd in nieuwe gezinnen, waardoor een circulair model ontstaat.
Meer dan energie: gemeenschapsopbouw en draagvlak
Power Up biedt niet alleen een oplossing voor energiearmoede, maar versterkt ook het draagvlak voor windenergie en de gemeenschapsbanden. Dankzij het Europese Power Up-project konden praktische obstakels worden aangepakt, zoals bestaande schulden bij leveranciers en het overtuigen van de doelgroep om een “lening” aan te gaan.
Workshops met kwetsbare inwoners waren cruciaal. Heldere communicatie en het vermijden van termen zoals “lening” bleken essentieel. Transparantie over het terugkrijgen van de investering bij verkoop van aandelen was ook belangrijk.
Een blauwdruk voor andere gemeenten
Er wordt een blauwdruk ontwikkeld zodat andere gemeenten Power Up kunnen implementeren. Deze bevat:
- Een uniek ondersteuningsmodel voor hernieuwbare energie met burgerparticipatie
- Een voorbeeldcontract
- Tips voor het benaderen van de doelgroep
Gemeenten hebben een duidelijke visie nodig en moeten tijd en middelen investeren om naar hun inwoners te luisteren en beleidsvoorstellen bespreekbaar te maken. De eerste stap is het vastleggen van duidelijke regels voor het oogsten van lokale wind- en zonne-energie, en het creëren van ruimte voor directe burgerparticipatie.
Burgercoöperaties staan klaar om concrete projecten te realiseren. Gemeenten worden aangemoedigd om hun democratische invloed te gebruiken.